"Είμαστε ακραίοι, σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι" .

Ο @ik_ θέλησε να ξεκαθαρίσει μερικά πράγματα σχετικά με τις προτάσεις φιλελεύθερων κομμάτων. Είναι αλήθεια πως η Δράση, η Δημοκρατική Συμμαχία, η Φιλελεύθερη Συμμαχία ή και η Δημιουργία Ξανά, έχουν και κάποιες ενδιαφέρουσες προτάσεις που όμως σχεδόν κανείς δεν διαβάζει - κυρίως επειδή έχουν τη ρετσινιά των "Νεο-φιλελεύθερων".

Όπως έχει γράψει και ο Νίκος Δήμου είναι άλλο πράγμα ο πολιτικός φιλελευθερισμός και άλλο ο νεο-φιλελευθερισμός. Όμως συνήθως τα μπερδεύουμε αγνοώντας πως τα φιλελεύθερα κόμματα παγκοσμίως έχουν τις πιο προοδευτικές απόψεις (στην Ελλάδα πχ. η Δράση κι η Φιλελεύθερη Συμμαχία που κατεβαίνουν μαζί, έχουν σε πολλά θέματα απόψεις πολύ πιο προχωρημένες απ' αυτές της αριστεράς - παρ' όλα αυτά θεωρούνται κόμματα συντηρητικά...) Ο @ik_ σατίρισε την άποψη που υπάρχει για τους φιλελεύθερους στην Ελλάδα (που θέλουν να μας πάρουν όοοολα μας τα λεφτά για να τα χαρίσουν στους μεγαλοτραπεζίτες), αναφέροντας ταυτόχρονα μερικές απ' τις προτάσεις του Στέφανου Μάνου της ΔΡΑΣΗΣ, απομυθοποιώντας την εικόνα του "σκληροπυρηνικού νεοφιλελεύθερου κόμματος. 

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Έχουμε πρόταση για την Αξιολόγηση στο Δημόσιο. 

Eίμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Έχουμε πρόταση για τη μείωση της χρηματοδότησης των κομμάτων από εσάς κατά 93%

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Έχουμε πρόταση για να μη γίνουν και άλλες απολύσεις στον Ιδιωτικό Τομέα. 

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Έχουμε πρόταση για να μοιάσουμε στη Δανία και όχι στη Βενεζουέλα. 

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Έχουμε πρόταση για να παράγουμε μόνοι μας σκόρδα και ντομάτες.

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Θέλουμε να συνεργαστούμε. ik_ ik_ ‏ @ik_ Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Έχουμε πρόταση για τη γιαγιά που παίρνει 350€ από τον ΟΓΑ.

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Μιλάμε με στατιστικά, νούμερα και γεγονότα. Όχι με αερολογίες. 

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Θέλουμε Φωτοβολταϊκά στα σπίτια μας, με μία μόνο αίτηση.

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Θέλουμε Πληροφοριακά Συστήματα σε όλο το δημόσιο. 

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Θέλουμε να πηγαίνουμε στις δουλειές μας. 

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί Έλληνες νεο-φιλελεύθεροι. Θέλουμε ανοικτά Μουσεία όλο το χρόνο. 

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί νεο-φιλελεύθεροι. Θέλουμε δημοκρατία και όχι κομμουνιστικό καθεστώς. 
Eίμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί νεο-φιλελεύθεροι. Θέλουμε υγιή Νοσοκομεία.  

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί νεο-φιλελεύθεροι. Θέλουμε Πανεπιστήμια χωρίς κόμματα. 

Είμαστε ακραίοι και σκληροπυρηνικοί νεο-φιλελεύθεροι. Θέλουμε αξιολόγηση στην Παιδεία.

lifo

Φιλελευθερισμός vs Νεοφιλελευθερισμός.

Βασική προϋπόθεση σοβαρού πολιτικού διαλόγου είναι η χρήση λέξεων με ξεκάθαρο νόημα. Αυτή η προϋπόθεση δεν υφίσταται στην ελληνική πολιτική σκηνή. Κλασσικό παράδειγμα η λέξη «νεοφιλελεύθερος». Οτιδήποτε δεν ταιριάζει στη σοβιετική, κρατικιστική κοσμοθεωρία της παραδοσιακής αριστεράς στηλιτεύεται ως «νεοφιλελευθερισμός». Μέχρι και οι αυτονόητες ρυθμίσεις Γιαννάκου στα πανεπιστήμια κατηγορήθηκαν ως …νεοφιλελεύθερες! Το πιο πιθανό είναι ότι δεν πρόκειται για λάθος αλλά για σκόπιμη παραπλάνηση: η παλαιολιθική αριστερά προσπαθεί να διαβάλει κάθε μέτρο εκσυγχρονισμού της χώρας συνδέοντάς το με τις πολιτικές του Ρήγκαν και της Θάτσερ.

Πρέπει λοιπόν να γίνει ένα ξεκαθάρισμα εννοιών. Κατά τη γνώμη μου:

Νεοφιλελεύθερος είναι κάποιος που πιστεύει στην ελαχιστοποίηση του κράτους. Ο κύριος θεωρητικός της ιδεολογίας αυτής ήταν ο Milton Friedman. Ως παράδειγμα αναφέρω το ιστολόγιο Liberal Daltons, το οποίο δηλώνει ως πολιτική του πλατφόρμα: This blog supports reducing the size, scope and power of government at all levels and on all issues, and opposes increasing the size, scope or power of government at any level or for any purpose. Η Τζένη που γράφει στο μπλογκ αυτό είναι και αυτή παράδειγμα νεοφιλελεύθερου. Εγώ προσωπικά διαφωνώ με την παραπάνω πρόταση.

Φιλελεύθερος είναι κάποιος που πιστεύει στην ιδιωτική πρωτοβουλία, στο πρωτείο του ατόμου, στην αξία του ανταγωνισμού και της ελεύθερης αγοράς, αλλά δεν αρνείται το σημαντικό ρυθμιστικό ρόλο του κράτους, ούτε και αρνείται την παρέμβαση του κράτους με σκοπό την άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων ή την προστασία των εργαζομένων από την εκμετάλλευση (όπως π.χ. με το θεσμό του κατώτατου μισθού). Αυτή είναι και η προσωπική μου άποψη. Αυτή είναι η ιδεολογία του αμερικανικού liberalism. Αυτή είναι η ιδεολογία του Popper, του Hayek, του Rawls.

Πρέπει κάποτε στη χώρα αυτή να αρχίσουμε να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους. Η άρση της απαγόρευσης ιδιωτικών πανεπιστημίων είναι ένα φιλελεύθερο, όχι νεοφιλελεύθερο, μέτρο. Νεοφιλελεύθερη θα ήταν η ιδιωτικοποίηση/πώληση σε ιδιώτες όλων των δημόσιων πανεπιστημίων της χώρας. Κατά τη γνώμη μου, ο κ. Μάνος είναι φιλελεύθερος, όχι νεοφιλελεύθερος. Και καλά θα κάνουν οι πραγματικοί νεοφιλελεύθεροι να μη δηλώνουν «φιλελεύθεροι» γιατί δυσφημίζουν έτσι τον φιλελευθερισμό.

axiologisibouleytwn

Το αδιέξοδο του μονεταρισμού.

του MARCELLO DE CECCCO
Καθηγητής Οικονομικής Ιστορίας στη Scuola Normale Superiore της Πίζας.

Εδώ και πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια, το νόμισμα είναι ένα από τα κυριότερα εργαλεία της εθνικής κυριαρχίας, καθώς το θέτουν σε κυκλοφορία αρχές και κυβερνήσεις είτε άμεσα είτε μέσω μιας κεντρικής τράπεζας και χρησιμοποιείται από αυτές για να χρηματοδοτεί τις δαπάνες τους, με μια μορφή «φορολόγησης χωρίς πολιτική αντιπροσώπευση», όπως την αποκαλούσαν οι οργισμένοι πρωταγωνιστές της Αμερικανικής Επανάστασης του 1776.
Το νόμισμα χρησιμοποιήθηκε επομένως για μια...

δόλια φορολογική καταπίεση ελάχιστα υποκείμενη σε πολιτικό έλεγχο, επειδή δεν έπληττε επιμέρους ομάδες πολιτών αλλά τον πληθυσμό γενικά, δεδομένου ότι όλοι χρησιμοποιούν το νόμισμα για να συναλλάσσονται, να πληρώνουν και να αποταμιεύουν.

Το ευρώ είναι το πρώτο πείραμα στην ιστορία ενός νομίσματος στον εκδότη του οποίου, δηλαδή στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, απαγορεύεται από το καταστατικό η αγορά ομολογιακών τίτλων που εκδίδουν τα ίδια τα κράτη. Αυτός ο κανόνας επιβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο τα ενάρετα κράτη να πληρώνουν, μέσω της ΕΚΤ, τα ελλείμματα των κρατών που δεν είναι δημοσιονομικά ενάρετα. Αν αυτός ο κανόνας τηρείται, τότε το δημόσιο χρέος κάθε κράτους οφείλουν να το διαχειριστούν μόνον με οικονομικά μέσα που υπάρχουν στο δημόσιο ταμείο του εν λόγω κράτους, δηλαδή με φορολογικά και όχι με νομισματικά μέσα. Εδώ έγκειται η πιο επαναστατική ανανέωση που εισήγαγε η ευρωπαϊκή νομισματική ένωση, ανατρέποντας μια πρακτική που ίσχυε επί πολλούς αιώνες. Τα κράτη-μέλη έχουν εθελούσια απαρνηθεί τη νομισματική τους κυριαρχία. Δεν θα μπορούσε να τους την προμηθεύσει ούτε και μια υποθετική ομοσπονδιακή ευρωπαϊκή κυβέρνηση, αν δεν αλλάξει ριζικά η νομισματική φιλοσοφία που ενέπνευσε τη Συμφωνία του Μάαστριχτ. Οταν, με εκείνη τη συμφωνία, δημιουργήθηκε η ευρωπαϊκή νομισματική ένωση, ένας άγγλος οικονομολόγος, ο καθηγητής Αλαν Γουόλτερς, σύμβουλος της Μάργκαρετ Θάτσερ, εξέφρασε τον σκεπτικισμό του για τη χρονική διάρκεια της μελλοντικής ένωσης, λέγοντας ότι δεν είναι δυνατόν πρόσωπα με διαφορετικά αναστήματα να ντύνονται με ρούχα ενός και μοναδικού μεγέθους («One size cannot fit all»).

Τα πρώτα δέκα χρόνια εμπειρίας της ευρωζώνης φαίνονταν να τον διαψεύδουν, επειδή η παραδοσιακά ισχυρή χώρα, η Γερμανία, χρειαζόταν επί μακρόν μιαν επεκτατική νομισματική πολιτική, για να αντιμετωπίσει την αύξηση των δημόσιων δαπανών που προκλήθηκε από την ένωση με την Ανατολική Γερμανία. Οι γερμανικές ανάγκες, μαζί με τις γαλλικές, θα οδηγήσουν το 2003 ώς το σημείο να ζητηθεί μια χαλάρωση του Συμφώνου Σταθερότητας, της δέσμευσης δηλαδή να συγκρατούνται τα δημόσια ελλείμματα στο όριο του 3% του ΑΕΠ (δέσμευσης που αναλήφθηκε από τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης επειδή απουσίαζε η δημοσιονομική ολοκλήρωση, που θα έπρεπε να συνοδεύει τη νομισματική ολοκλήρωση η οποία επιτεύχθηκε με το ευρώ).

Σε αυτές τις συνθήκες φθηνού νομίσματος το ένδυμα ταίριαζε και στις παραδοσιακά ασθενέστερες χώρες, όπως η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, το Βέλγιο. Παρά τους νέους κανόνες σχετικά με τη διαχείριση των εθνικών δημόσιων χρεών, η νομισματική πολιτική που απαιτούσε τότε η Γερμανία πολύ ρητά, μέσω του υπουργού Λαφοντέν, συνέβαλε στη διόγκωση σε ορισμένες χώρες της ευρωζώνης μιας φούσκας στην αγορά ακινήτων παρόμοιας με εκείνη που δημιουργούνταν τα ίδια χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και στην υπερχρέωση χωρών με μεγάλα δημόσια ελλείμματα, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, το Βέλγιο. Η έλευση στην Ευρώπη της τρομερής αμερικανικής οικονομικής κρίσης, το 2008-09, υποχρέωσε τα κράτη της ευρωζώνης να διασώσουν εκείνες τις ευρωπαϊκές τράπεζες που είχαν μετάσχει στην αμερικανική χρηματοπιστωτική κερδοσκοπία ή είχαν προκαλέσει με εύκολα δάνεια κερδοσκοπικές φούσκες στις χώρες τους.

Το κόστος αυτών των διασώσεων επιβάρυνε εξ ολοκλήρου τα δημόσια οικονομικά κάθε χώρας. Σε αυτό το σημείο, η πιστωτική φερεγγυότητα των κυβερνήσεων της ευρωζώνης έπρεπε να επιφορτιστεί με το βάρος των νέων δεσμεύσεων. Και επειδή ακόμη και οι πιο ισχυρές και δημοσιονομικά σχετικά πιο ενάρετες χώρες, όπως η Γερμανία και η Γαλλία, έχουν δημόσια χρέη μεγάλα και πολύ διασκορπισμένα στις διεθνείς αγορές, άρχισε ένας αγώνας δρόμου για να κρατήσουν ψηλά τη δική τους οικονομική φερεγγυότητα, ακόμα και προσπαθώντας να χαμηλώσουν τη φερεγγυότητα των άλλων. Διερράγη έτσι η σύγκλιση μεταξύ των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων των διάφορων χωρών του ευρώ και η τάση προς τη διαφοροποίηση επιδεινώθηκε, όταν αποκαλύφθηκαν οι συνθήκες οιονεί χρεοκοπίας στις οποίες είχε οδηγήσει την ελληνική οικονομία η συντηρητική κυβέρνηση Καραμανλή.

Θα κατορθώσει η δομή του ενιαίου νομίσματος να αντισταθεί στις φυγόκεντρες τάσεις που εκδηλώθηκαν για τους λόγους που προανέφερα; Πιθανόν οι ισχυρές αντιστάσεις που εκδηλώνονται από τη γερμανική κυβέρνηση (την οποία ακολουθεί και η γαλλική κυβέρνηση) στο να προσφέρει βοήθεια στην Ελλάδα θα μετριαστούν από τη συνειδητοποίηση της πιθανότητας ότι, αν παρατεντώσουν το σκοινί εναντίον της ελληνικής κυβέρνησης, μπορεί να διαλύσουν πρώτα το ευρώ και έπειτα ακόμη και την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά των εμπορευμάτων, στην οποία οι γερμανικές επιχειρήσεις πουλούν μεγάλο μέρος της παραγωγής τους. Παραμένει ωστόσο το αρχικό πρόβλημα του ενιαίου νομίσματος, το ότι είναι δηλαδή ένα νόμισμα χωρίς ένα κράτος, επειδή αυτή ήταν η βούληση των συνιδρυτών του. Μόνον προωθώντας την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, δηλαδή δημιουργώντας ένα ομοσπονδιακό ή συνομοσπονδιακό κράτος και συνδέοντάς το με το χωρίς ιθαγένεια νόμισμά μας, μπορούμε να βγούμε θετικά από το αδιέξοδο στο οποίο ο δογματικός μονεταρισμός, που ενέπνεε τους πιο ισχυρούς από τους δημιουργούς του ευρώ, έχει ρίξει ολόκληρη την Ευρώπη.

akritas-neoliberalism

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - Το τρίπτυχο του Φρήντμαν

Ο Φρήντμαν ήταν κατηγορηματικός: όπως γράφει (μαζί με την σύζυγό του Ρόουζ) στο "Two Lucky People: Memoirs", όλα τα στραβά οφείλονταν στο Νιου Ντηλ, με το οποίο "μια σειρά από χώρες, συμπεριλαμβανομένης της δικής μου, λοξοδρόμησαν από τον ορθό δρόμο". Τον τρόπο επανόδου στον "ορθό δρόμο", ο Φρήντμαν τον κατέδειξε αναλυτικά στο διάσημο ευαγγέλιο του νεοφιλελευθερισμού, "Καπιταλισμός και Ελευθερία". Εκεί παρουσίασε το περίφημο τρίπτυχο της θεωρίας του. Τι περιλαμβάνει αυτό το τρίπτυχο;

Πρώτον: απορρύθμιση. Οι κυβερνήσεις πρέπει να καταργήσουν όλες τις νομοθετικές διατάξεις και όλους τους κανόνες, τα οποία εμποδίζουν με οποιονδήποτε τρόπο την μεγιστοποίηση των κερδών και την συσσώρευσή τους.

Δεύτερον: κατάλυση. Οι κυβερνήσεις οφείλουν να καταλύσουν την έννοια του "κοινωνικού κράτους", περικόπτοντας κάθε χρηματοδότηση οποιουδήποτε κοινωνικού προγράμματος, ώστε να εξαφανιστούν όλες οι παρεμβάσεις οι οποίες δημιουργούν στρεβλώσεις στην αγορά και εμποδίζουν την επίτευξη του μέγιστου κέρδους.

Τρίτον: ιδιωτικοποιήσεις. Το κράτος οφείλει να μεταβιβάσει ολόκληρη την δημόσια περιουσία σε ιδιώτες, επειδή μόνον έτσι μπορεί να επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή αξιοποίηση αυτής της περιουσίας και το μέγιστο κέρδος από την εκμετάλλευσή της.

Σ' αυτή την τρίπτυχη συνταγή, ο Φρήντμαν επεξεργάστηκε πλήθος λεπτομερειών. Για παράδειγμα, το άριστο θα ήταν να μην υπάρχουν καθόλου φόροι. Όμως, αν αυτό δεν είναι δυνατόν, θα πρέπει να υπάρχει μια ενιαία φορολογική κλίμακα με την οποία θα φορολογούνται οι πάντες, πλούσιοι ή φτωχοί. Φυσικά, τα έσοδα από αυτή την φορολογία θα πρέπει να διατίθενται με τον τρόπο που ορίζει το τρίπτυχο, δηλαδή όχι για κοινωνικές παροχές αλλά για διευκόλυνση της ανάπτυξης της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Επίσης, απαγορεύεται αυστηρά η θέσπιση οποιουδήποτε προστατευτικού μέτρου υπέρ της εγχώριας παραγωγής ή ιδιοκτησίας ενώ θα πρέπει να καταργηθεί οποιαδήποτε διάταξη εμποδίζει τις εταιρείες να παράγουν ή να πωλούν τα προϊόντα τους σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου επιθυμούν.

Από το μένος του Φρήντμαν δεν ήταν δυνατόν να γλιτώσει η τιμή της εργασίας. Εφ' όσον η εργασία αποτελεί συντελεστή παραγωγής, δεν επιτρέπεται οποιαδήποτε παρέμβαση στην διαμόρφωση της τιμής της. Συνεπώς, πρέπει να καταργηθούν οι έννοιες των συλλογικών συμβάσεων και των κατώτατων μισθών. Ακόμη, στα πλαίσια της κατάργησης του "κοινωνικού κράτους", πρέπει να ιδιωτικοποιηθούν η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, τα συνταξιοδοτικά ταμεία, η παιδεία, η ενέργεια, οι μεταφορές κλπ. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Φρήντμαν ζητάει την ιδιωτικοποίηση ακόμη και των...εθνικών πάρκων!

Σε τελική ανάλυση, μπορούμε να χαρακτηρίσουμε το "Καπιταλισμός και Ελευθερία" ως ένα ξετσίπωτο βιβλίο. Πράγματι, εκεί ζητείται απερίφραστα και χωρίς ντροπή η πλήρης κατάργηση του Νιου Ντηλ, το οποίο είχε αποτρέψει τις λαϊκές εξεγέρσεις μετά την ύφεση του μεσοπολέμου και την καταστροφή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ό,τι είχαν καταφέρει να κερδίσουν οι εργαζόμενοι με ιδρώτα και αίμα πολύχρονων αγώνων και όσα μέτρα είχε πάρει το κράτος για να αμβλύνει τις επιπτώσεις της φτώχειας, η "αντεπανάσταση" του Σικάγου απαιτούσε να τα πάρει πίσω.

Κι όχι μόνο. Ουσιαστικά, ζητούσε πολλά περισσότερα. Εκτός από όσα -υποτίθεται πως- είχαν χάσει οι καπιταλιστές από την εφαρμογή των κεϋνσιανών πρακτικών, η "σχολή του Σικάγου" απαιτούσε και όλα όσα κράτος και εργαζόμενοι είχαν οικοδομήσει κατά την περίοδο της μεταπολεμικής αλματώδους ανάπτυξης. Ο Φρήντμαν ζητούσε από τις κυβερνήσεις να ξεπουλήσουν μια περιουσία η οποία είχε δημιουργηθεί από τις επενδύσεις του δημόσιου τομέα (δηλαδή, από τους φόρους των εργαζομένων) και από την εργασία των λαϊκών στρωμάτων. Για τον φρηντμανισμό, όλος αυτός ο πλούτος έπρεπε να μεταβιβαστεί σε χέρια ιδιωτών διότι...έτσι έπρεπε!

Βέβαια, ο Φρήντμαν τύλιξε όλα αυτά με ένα ωραίο περιτύλιγμα επιστήμης και τα καλλώπισε με την γλώσσα των μαθηματικών. Στην βάση του, το φρηντμανικό όραμα ταυτιζόταν απολύτως με τα συμφέροντα των πολυεθνικών, οι οποίες εκ φύσεως διψούν για δράση σε περιβάλλον δίχως αρχές και κανόνες. Στο αρχικό της στάδιο, αυτή η αδηφάγα διάθεση του καπιταλισμού εκφράστηκε με την αποικιοκρατία: η κάθε ανακάλυψη νέας γης συνεπαγόταν την υφαρπαγή της και την λεηλασία του πλούτου της, δίχως καμμιά αποζημίωση για τους ντόπιους πληθυσμούς. Τέσσερις-πέντε αιώνες αργότερα, ο Φρήντμαν επιχειρούσε να αναβιώσει την αποικοκρατία, μόνο που αυτή φορά η καινούργια γη, που έπρεπε να κατακτηθεί και να λεηλατηθεί δίχως αποζημίωση, ήταν το ίδιο το κράτος.


Cogito ergo sum

Η κληρονομιά του Σάμουελσον.

Ο καθηγητής του ΜΙΤ ήταν ο άνθρωπος που ενέταξε τα μαθηματικά στην οικονομία. Πολ Κρούγκμαν: «Κανένας οικονομολόγος δεν είχε ποτέ τόσο πολλές γόνιμες ιδέες». Προσέφερε στους οικονομολόγους τα εργαλεία της επιστήμης τους, εντάσσοντας τις μαθηματικές μεθόδους στην οικονομία. Η κληρονομιά του Πολ Σάμουελσον, του καθηγητή του ΜΙΤ και συμβούλου του προέδρου Κέννεντυ που πέθανε σε ηλικία 94 ετών, και οι ιδέες του εναντίον του «άγριου» νεοφιλελευθερισμού επανήλθαν στην επικαιρότητα με την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίσ ολλοί συνδέουν τον Σάμουελσον με τον κεϊνσιανισμό. Έκανε πράγματι δημοφιλή τον Κέινς στις ΗΠΑ γράφοντας ένα εγχειρίδιο που εξηγούσε το έργο τού σπουδαίου αυτού οικονομολόγου και πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα. Όμως, όπως αναφέρει στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» ο Έντουαρντ Γκλίζερ, καθηγητής Οικονομίας στο Χάρβαρντ, ο Σάμουελσον δημιούργησε επίσης τα μαθηματικά εργαλεία που τελικά κατέβαλαν την κεϊνσιανή ορθοδοξία.



Η διδακτορική διατριβή του Σάμουελσον με τίτλο «Τα θεμέλια της Οικονομικής Ανάλυσης» (εκδόθηκε το 1947) αποτελεί εργασία θεμελιώδη για τα σύγχρονα οικονομικά μαθηματικά. Ο νομπελίστας οικονομολόγος Ρόμπερτ Λούκας λέει πως, όταν αποφάσισε να στραφεί από την ιστορία στα οικονομικά, πέρασε ένα καλοκαίρι διαβάζοντας επισταμένως, «αράδα-αράδα», τα τέσσερα πρώτα κεφάλαια της διατριβής του Σάμουελσον: «Όταν μπήκε το φθινόπωρο, ήμουν εξίσου καλός στα τεχνικά οικονομικά με οποιονδήποτε σπουδαστή της οικονομικής σχολής του Σικάγου».



Στο εν λόγω βιβλίο ο Σάμουελσον εισάγει την εφαρμογή των αρχών της θερμοδυναμικής ισορροπίας στην οικονομία: κάθε σύστημα αντιδρά στις εξωτερικές αλλαγές ελαχιστοποιώντας την επίδρασή τους. Χρησιμοποίησε μαθηματικά μοντέλα για να προβλέψει πώς οι αλλαγές στους μισθούς επηρεάζουν το επίπεδο της απασχόλησης, πώς η διακύμανση της φορολογικής πίεσης αντανακλάται στα δημόσια έσοδα, πώς οι επενδύσεις των επιχειρήσεων και η κατανάλωση των νοικοκυριών αντιδρούν σε οικονομικές πολιτικές. Ο καθηγητής Γκλίζερ επισημαίνει πως τα μαθηματικά δεν υποκαθιστούν τη γνώση του πραγματικού κόσμου, όμως είναι απαραίτητα για να σχηματίσουν οι οικονομολόγοι λογικά συνεπή μοντέλα για περίπλοκα φαινόμενα. Μπορεί πολλά μαθηματικά μοντέλα να απέτυχαν να προβλέψουν την τρέχουσα κρίση, όμως εξίσου απέτυχαν και ένα σωρό «προφήτες» που δεν ήταν μαθηματικοί. Αν καταφέρουμε ποτέ να κατανοήσουμε τα σκαμπανεβάσματα των κεφαλαιαγορών, εξηγεί ο Γκλίζερ, αυτή η κατανόηση θα έρθει με τη μορφή της τυπικής μαθηματικής ανάλυσης την οποία έχουμε εμπνευσθεί από τον Σάμουελσον. Σύμφωνα με τον νομπελίστα Πολ Κρούγκμαν, που υπήρξε μαθητής του, «αυτό που ξεχώριζε τον Πολ Σάμουελσον ως οικονομικό στοχαστή, αυτό που τον έκανε να μη μοιάζει με κανέναν άλλο, στο παρελθόν ή στο παρόν, ήταν το γεγονός ότι γνώριζε- και μας δίδαξε- πολλά μεγάλα πράγματα. Κανένας οικονομολόγος δεν είχε ποτέ τόσο πολλές γόνιμες ιδέες».



Το 1948 εξέδωσε το δεύτερο βιβλίο του που άφησε εποχή, καθώς πρόκειται για το οικονομικό εγχειρίδιο που έκανε τις μεγαλύτερες πωλήσεις όλων των εποχών- με τίτλο «Οικονομικά: Μια εισαγωγική ανάλυση», έχει πουλήσει από το 1948 τέσσερα εκατομμύρια αντίτυπα σε 40 γλώσσες. Στην επόμενη 20ετία, ο Σάμουελσον συνέχισε τους νεωτερισμούς με τις θεωρίες του για την οικονομία της ευημερίας, δηλαδή τα κριτήρια για να αποφασίζει κανείς αν μια πρωτοβουλία συμβάλλει στην ευημερία, και για την επιστήμη της δημόσιας οικονομίας- τη θεωρία των δημόσιων αγαθών, όπως η εθνική άμυνα ή ο καθαρός αέρας, τα οποία μπορεί να καταναλώσουν πολλοί άνθρωποι ταυτόχρονα και ουδείς μπορεί να αποκλεισθεί αποτελεσματικά από τη χρήση τους. Υπήρξε ουσιαστικά ο θεμελιωτής της νεοκεϊνσιανής και της νεοκλασικής σχολής.



Η Γουόλ Στριτ
Η νεοφιλελεύθερη επανάσταση του Ρόναλντ Ρίγκαν και του Τζορτζ Μπους τζούνιορ, που ευνόησε τις «τρέλες» της Γουόλ Στριτ και στην οποία ο Σάμουελσον μάταια αντιτάχθηκε, έκρυψαν το άστρο του. Όμως η κρίση του 2008 τον ξανάφερε στην επικαιρότητα, μαζί με τον Κέινς. «Είναι αλήθεια ότι τα χρηματιστήρια μπορούν να προβλέψουν τους οικονομικούς κύκλους. Η Γουόλ Στριτ έχει προβλέψει εννέα από τις πέντε τελευταίες κρίσεις», είχε ειρωνευτεί. Από την άλλη όμως, «η αδυναμία να υπερβούμε το μεγάλο Κραχ άνοιξε τις πόρτες στις δικτατορίες και στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, άρα ένας σωστός οικονομολόγος ουσιαστικά προστατεύει την ειρήνη», είχε τονίσει. Το μήνυμα ελήφθη από τους μαθητές του, από τον Κρούγκμαν ώς την Κριστίν Ρόμερ, σύμβουλο του Ομπάμα.


Ο Ομπάμα είναι η ελπίδα μας
Του Ρaul Samuelson

ΕΝΑ αποκλειστικά καπιταλιστικό σύστημα έχει μερικά πλεονεκτήματα, κυρίως ότι δίνει κίνητρα στην επιχειρηματικότητα, αλλά έχει επίσης μια σειρά από βαριά «μείον», τα οποία δείχνουν εν τέλει την ανάγκη να υπάρχει ένα πακέτο με ακριβείς και σταθερούς κανόνες. Αυτό οι Ρεπουμπλικανοί που βρίσκονταν στην εξουσία από τον καιρό του Ρίγκαν ουδέποτε κατάλαβαν. Δεν θέλησαν ποτέ να έχουν ένα ορθολογικό όραμα της οικονομικής πραγματικότητας στην πολυπλοκότητά της, με όλες τις αποχρώσεις της. Πιθανόν δεν έχουν την απαραίτητη πολιτιστική προετοιμασία για να καταλάβουν κάτι τόσο περίπλοκο όσο η λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Τώρα η ελπίδα είναι να κερδίσουν οι Δημοκρατικοί αυτές τις εκλογές. Φυσικά η συγκυρία αυτών των ημερών ευνοεί την υποψηφιότητα του Ομπάμα. Πόσος όμως χρόνος θα του χρειαστεί για να αποκαταστήσει μια σωστή λειτουργία των αγορών και για να κάνει να κινηθεί και πάλι ένα σύστημα που κατέρρευσε τόσο βίαια; Πολύς, είναι σίγουρο.

Απόσπασμα από άρθρο του Πολ Σάμουελσον που δημοσιεύτηκε πέρυσι τον Οκτώβριο στους «Λος Άντζελες Τάιμς», πριν από την εκλογή του Μπαράκ Ομπάμα τον Νοέμβριο
Ποιος ήταν ο Πολ Άντονι Σάμουελσον

●ΓΕΝΝΗΘΗΚΕστις 15 Μαΐου 1915 στο Γκάρι της Ιντιάνας, γόνος Εβραίων μεταναστών από την Πολωνία. Ο πατέρας του ήταν φαρμακοποιός.

●ΣΕ ΗΛΙΚΙΑ 16 ετών μπήκε στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου και πήρε το διδακτορικό του στα Οικονομικά από το Χάρβαρντ, όπου ήταν ένας από τους καλύτερους μαθητές του Τζόζεφ Σουμπέτερ. Στα 25 του έγινε βοηθός καθηγητής Οικονομικών στο ΜΙΤ και στα 32 του καθηγητής.

●ΤΟ 1947εξέδωσε τη διδακτορική διατριβή του με τίτλο «Τα θεμέλια της οικονομικής ανάλυσης».

●ΤΟ 1948 εξέδωσε το έργο «Οικονομικά: μια εισαγωγική ανάλυση» που έχει πουλήσει μέχρι σήμερα 4 εκατ. αντίτυπα σε 40 γλώσσες.

●ΤΟ 1954παρουσίασε τη θεωρία για τα δημόσια αγαθά.

●ΔΙΕΤΕΛΕΣΕ σύμβουλος των προέδρων Τζων Φ. Κέννεντυ και Λίντον Τζόνσον.

●ΤΟ 1970τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Οικονομίας.

●ΤΟ 2003 ήταν ένας από τους 10 νομπελίστες οικονομολόγους που υπέγραψαν τη «Δήλωση των οικονομολόγων» εναντίον των φορολογικών μειώσεων που θέσπισε ο Μπους.

●ΠΕΘΑΝΕστις 13 Δεκεμβρίου 2009 στο Μπέλμοντ της Μασαχουσέτης.



Άφησε πίσω του την επί 28 χρόνια σύζυγό του Ρίσα και τέσσερις γιους και δύο κόρες από τον πρώτο γάμο του με τη Μάριον, που πέθανε το 1978.